"Bucket list" là danh sách những điều một người muốn làm, muốn trải nghiệm trong đời. Cụm từ trở nên phổ biến sau bộ phim The Bucket List (2007), dựa trên thành ngữ tiếng Anh "kick the bucket" (qua đời). Một danh sách như vậy giúp biến những ước mơ mơ hồ thành mục tiêu cụ thể và nhắc ta rằng thời gian có hạn. Nhưng nó cũng có mặt trái nếu biến thành bảng "check-in" để khoe hoặc chạy theo trải nghiệm của người khác. Bài này gợi ý cách viết một danh sách thật sự của mình.
Nguồn gốc của khái niệm
Thành ngữ "kick the bucket" có từ khoảng thế kỷ 18 ở Anh, nghĩa là chết; nguồn gốc chính xác của nó còn nhiều giả thuyết. Bộ phim The Bucket List (2007) của đạo diễn Rob Reiner, với Jack Nicholson và Morgan Freeman, kể về hai người đàn ông mắc bệnh nặng cùng nhau thực hiện danh sách những điều muốn làm trước khi mất. Sau phim, "bucket list" trở thành từ thông dụng.
Ý tưởng thì cổ xưa hơn nhiều. Năm 1940, nhà thám hiểm người Mỹ John Goddard (khi 15 tuổi) viết danh sách 127 mục tiêu đời mình — leo núi, thám hiểm sông, đọc trọn bộ sách kinh điển — và được kể là đã hoàn thành phần lớn. Câu chuyện của ông được nhiều sách tự lực nhắc tới, dù một số chi tiết có thể được tô vẽ khi kể lại.
Vì sao viết danh sách lại có ích
- Biến mơ hồ thành cụ thể: "muốn đi đây đi đó" thành "đi Sa Pa ngắm ruộng bậc thang mùa lúa chín".
- Nhắc ưu tiên: khi bận rộn, danh sách nhắc mình điều gì thật sự quan trọng.
- Tận dụng hiệu ứng mục tiêu cụ thể: theo thuyết đặt mục tiêu của Locke và Latham, mục tiêu cụ thể dễ thực hiện hơn mục tiêu chung chung.
- Giảm hối tiếc vì không làm: nghiên cứu của Thomas Gilovich và Victoria Medvec (1995) cho thấy về lâu dài, người ta hối tiếc những điều không làm nhiều hơn những điều đã làm mà sai.
Mặt trái của bucket list
- Danh sách "mượn" của người khác: "100 nơi phải đến trước khi chết" trên mạng không phải danh sách của bạn.
- Biến trải nghiệm thành việc đánh dấu: đi để chụp ảnh "đã đến" thay vì tận hưởng (xem bài về FOMO).
- Tiêu dùng đắt đỏ: nhiều danh sách thiên về du lịch xa, trải nghiệm tốn kém.
- Áp lực hoàn thành: danh sách thành bản tự đánh giá "mình đã sống đủ chưa".
- Chạy theo cảm giác mạnh mà bỏ qua an toàn: một số mục kiểu mạo hiểm cần đào tạo, thiết bị và tư vấn y tế.
Một danh sách cân bằng
Thay vì chỉ du lịch và mạo hiểm, hãy thử chia danh sách theo nhiều vùng của đời sống:
| Vùng | Ví dụ mục |
|---|---|
| Học | Đọc trọn Truyện Kiều; học đủ một ngoại ngữ để xem phim không phụ đề; học bơi |
| Làm, sáng tạo | Viết một cuốn sổ hồi ký cho con cháu; tự đóng một chiếc kệ sách; trồng một vườn rau |
| Trải nghiệm | Ngắm bình minh trên đỉnh núi; đi tàu hoả Bắc – Nam; xem mưa sao băng ở nơi không đèn |
| Quan hệ | Ghi lại câu chuyện đời ông bà; nấu một mâm cơm cho cả nhà; đi chơi riêng với bố hoặc mẹ |
| Cho đi | Hiến máu; dạy một em nhỏ đọc; trồng một cái cây |
| Vượt giới hạn bản thân | Chạy 10 km; nói trước đám đông; ở một tuần không mạng xã hội |
Lưu ý: những mục như chạy đường dài, leo núi cao, lặn biển cần chuẩn bị sức khoẻ, có hướng dẫn và nên hỏi bác sĩ nếu có bệnh nền.
Cách viết danh sách của riêng mình
- Viết tự do 20 phút, không lọc: mọi điều bạn từng muốn làm, kể cả điều nhỏ, điều "ngớ ngẩn".
- Hỏi "vì sao" cho mỗi mục. Nếu câu trả lời là "vì ai cũng làm", cân nhắc gạch.
- Kiểm tra cân bằng các vùng ở bảng trên.
- Chia thành ba nhóm thời gian: làm được trong năm nay; trong 5 năm; trong đời.
- Chọn một mục để bắt đầu trong tháng này — và lên lịch cụ thể.
- Xem lại mỗi năm: thêm, bớt, sửa. Danh sách là sinh vật sống, thay đổi theo bạn.
Bucket list cho gia đình
Một ý tưởng hay là viết danh sách chung cho cả nhà: những điều muốn cùng làm trong năm (đi cắm trại, cùng nấu một món mới, cùng trồng một chậu cây, về thăm quê nội ngoại). Danh sách chung tạo những kỷ niệm chung — theo nghiên cứu Harvard về cuộc sống tốt, chính các mối quan hệ gần gũi là thứ dự đoán hạnh phúc lâu dài.
Từ bucket list tới "biết đủ"
Nghe có vẻ trái ngược: danh sách điều muốn làm là ham muốn, còn biết đủ là bớt ham muốn. Nhưng một danh sách tốt chính là cách chọn lọc ham muốn: thay vì muốn mọi thứ mơ hồ, ta chọn vài điều thật sự quan trọng và dồn sức cho chúng. Phần còn lại có thể buông.
Một số người còn viết "danh sách không cần làm" — những điều mình quyết định không theo đuổi dù người khác coi trọng — như một cách giải phóng.
Làm gì từ hôm nay
- Dành 20 phút tối nay viết tự do danh sách của bạn.
- Đánh dấu một mục nhỏ có thể làm trong tháng này, ghi ngày vào lịch.
- Viết thêm ba mục vào "danh sách không cần làm".
- Đọc thêm: The Power of Regret (Daniel Pink, 2022) để hiểu loại hối tiếc nào đáng tránh.
Câu hỏi thường gặp
Bucket list là gì?
Bucket list là danh sách những điều một người muốn làm, muốn trải nghiệm trong đời. Cụm từ phổ biến sau bộ phim The Bucket List năm 2007, dựa trên thành ngữ tiếng Anh kick the bucket nghĩa là qua đời.
Viết bucket list có tác dụng gì?
Nó biến ước mơ mơ hồ thành mục tiêu cụ thể, nhắc ưu tiên khi bận rộn và giúp giảm hối tiếc. Nghiên cứu năm 1995 của Gilovich và Medvec cho thấy về lâu dài người ta hối tiếc điều không làm nhiều hơn điều đã làm mà sai.
Bucket list nên có những gì?
Nên cân bằng nhiều vùng của đời sống: học, sáng tạo, trải nghiệm, quan hệ, cho đi và vượt giới hạn bản thân, thay vì chỉ du lịch và mạo hiểm. Mỗi mục nên trả lời được câu hỏi vì sao mình muốn.
Bucket list có mặt trái không?
Có. Danh sách có thể bị mượn từ người khác, biến trải nghiệm thành việc đánh dấu để khoe, tốn kém, tạo áp lực phải hoàn thành, hoặc khuyến khích mạo hiểm thiếu an toàn. Nên tự viết và xem lại định kỳ.
Danh sách không cần làm là gì?
Là danh sách những điều mình quyết định không theo đuổi dù người khác coi trọng. Nó giúp giải phóng khỏi áp lực so sánh và dồn sức cho vài điều thật sự quan trọng với mình.