Viết thư cho chính mình trong tương lai là bài tập đơn giản: viết một lá thư gửi bản thân sau một năm, năm năm hay mười năm, kể về hiện tại, ước mơ, nỗi lo, và những điều muốn nhắn nhủ, rồi cất đi để đọc lại đúng hẹn. Nghiên cứu tâm lý học cho thấy cảm thấy gần gũi hơn với "bản thân tương lai" giúp người ta đưa ra quyết định có lợi lâu dài hơn, và một số thí nghiệm với hoạt động viết thư đã cho kết quả tích cực. Lá thư còn là một kỷ vật đẹp — một lát cắt của mình ở một thời điểm.
Vì sao cần làm quen với "mình tương lai"
Nhà tâm lý học Hal Hershfield (Đại học California, Los Angeles) nghiên cứu cách con người nghĩ về bản thân tương lai. Một số phát hiện chính:
- Khi nghĩ về mình nhiều năm sau, hoạt động não của nhiều người giống khi nghĩ về một người lạ hơn là về chính mình.
- Người cảm thấy "liền mạch" hơn với bản thân tương lai thường tiết kiệm nhiều hơn, ít trì hoãn hơn, có quyết định đạo đức tốt hơn.
- Xem ảnh khuôn mặt mình được làm già đi giúp người tham gia chọn để dành tiền hưu nhiều hơn (Hershfield và cộng sự, 2011).
Viết thư cho mình tương lai là một cách "làm quen" với người ấy — tạo ra một cuộc trò chuyện xuyên thời gian.
Bằng chứng từ thí nghiệm viết thư
Năm 2021, Yuta Chishima và Anne Wilson công bố nghiên cứu với học sinh trung học Nhật Bản: các em viết thư cho mình 20 năm sau, rồi viết thư trả lời từ góc nhìn của mình tương lai. Hoạt động này giúp các em cảm thấy liền mạch hơn với bản thân tương lai, có suy nghĩ về kế hoạch nghề nghiệp và học tập tích cực hơn so với nhóm chỉ viết về hiện tại. Một số nghiên cứu khác (như của van Gelder, Hershfield và Nordgren, 2013) thấy tương tác với bản thân tương lai có thể làm giảm hành vi thiếu trung thực, bốc đồng. Các hiệu ứng thường vừa phải và cần thêm nghiên cứu, nhưng hướng đi khá nhất quán.
Lá thư nên viết gì
| Phần | Câu hỏi gợi ý |
|---|---|
| Hiện tại | Mình đang ở đâu, học/làm gì, sống với ai? Một ngày bình thường của mình trông thế nào? |
| Điều mình quan tâm | Mình đang thích gì, đọc gì, nghe gì, ai là bạn thân? |
| Nỗi lo | Điều gì đang làm mình lo lắng? (Đọc lại sau này thường thấy nhẹ nhàng hơn nhiều) |
| Ước mơ | Mình mong gì cho bản thân khi đọc thư này? |
| Câu hỏi | Mình muốn hỏi "mình tương lai" điều gì? |
| Lời nhắn | Mình muốn nhắc mình tương lai đừng quên điều gì? |
| Lời tử tế | Mình muốn nói gì để động viên mình dù mọi chuyện ra sao? |
Một điều quan trọng: viết lời tử tế cho mình tương lai — "dù cậu có đạt những điều này hay không, mình vẫn mong cậu bình an". Lá thư không nên là bản danh sách đòi hỏi khiến mình tương lai thấy thất bại.
Gửi thư bằng cách nào
- Thư giấy: viết tay, cho vào phong bì, ghi "mở ngày …", cất ở nơi an toàn hoặc nhờ người thân giữ.
- Hộp thời gian (time capsule): kèm thư với vài kỷ vật nhỏ — ảnh, vé xem phim, chiếc lá ép.
- Thư điện tử hẹn giờ: một số dịch vụ cho phép gửi email tới chính mình vào ngày trong tương lai, như trang FutureMe (hoạt động từ năm 2002). Chỉ dùng dịch vụ uy tín, không ghi thông tin nhạy cảm.
- Ghi chú trên lịch: đặt nhắc lịch kèm lời nhắn.
Thư cho mình tương lai ở trường học
Nhiều trường học trên thế giới và ở Việt Nam có hoạt động cho học sinh cuối cấp viết thư gửi chính mình, đọc lại trong buổi họp lớp sau 5 năm, 10 năm. Có những lớp chôn "hộp thời gian" ở sân trường. Những hoạt động như vậy vừa là kỷ niệm, vừa giúp học sinh suy nghĩ về hướng đi.
Khi đọc lại thư
- Đọc với lòng bao dung. Mình của ngày xưa có những nỗi lo, ước mơ có vẻ ngây thơ — điều đó tốt, vì nó cho thấy mình đã trưởng thành.
- Để ý điều đã thay đổi và điều không đổi. Giá trị nào vẫn theo mình suốt?
- Trả lời lá thư. Viết một lá thư hồi âm cho mình ngày xưa — và một lá thư mới cho mình tương lai.
Nghiên cứu của Ting Zhang và cộng sự (2014) về "hộp thời gian" cho thấy người ta thường đánh giá thấp niềm vui và sự tò mò khi đọc lại những ghi chép đời thường của chính mình sau một thời gian. Những điều tưởng nhàm chán hôm nay — một cuộc trò chuyện, một bài hát đang nghe — về sau lại rất thú vị.
Liên hệ với dục vọng
Lá thư cho mình tương lai là cách nhìn ham muốn từ hai đầu thời gian. Khi viết, ta tự hỏi: trong những điều mình đang muốn, cái nào mình tương lai sẽ cảm ơn, cái nào sẽ thấy không quan trọng? Khi đọc lại, ta thấy ham muốn nào đã đổi, ham muốn nào bền lâu — những ham muốn bền lâu thường là những giá trị thật của mình.
Làm gì từ hôm nay
- Dành 30 phút viết thư cho chính mình một năm sau, theo bảng gợi ý.
- Ghi ngày mở thư lên phong bì, đặt nhắc lịch.
- Nếu là giáo viên hoặc phụ huynh, tổ chức cho cả lớp hoặc cả nhà cùng viết.
- Đọc thêm: Your Future Self (Hal Hershfield, 2023).
Câu hỏi thường gặp
Viết thư cho chính mình trong tương lai có tác dụng gì?
Nó giúp cảm thấy gần gũi hơn với bản thân tương lai, từ đó đưa ra quyết định có lợi lâu dài hơn. Nghiên cứu năm 2021 với học sinh Nhật Bản cho thấy viết thư cho mình 20 năm sau giúp các em suy nghĩ về kế hoạch nghề nghiệp, học tập tích cực hơn.
Thư cho mình tương lai nên viết gì?
Viết về hiện tại, điều mình quan tâm, nỗi lo, ước mơ, câu hỏi muốn hỏi, lời nhắn và một lời tử tế động viên mình dù mọi chuyện ra sao. Tránh biến lá thư thành danh sách đòi hỏi.
Bản thân tương lai là gì trong tâm lý học?
Là cách ta hình dung về mình sau nhiều năm. Nghiên cứu của Hal Hershfield cho thấy nhiều người nghĩ về mình tương lai gần như nghĩ về người lạ. Người thấy liền mạch hơn với mình tương lai thường tiết kiệm nhiều và ít trì hoãn hơn.
Nên gửi thư cho mình sau bao lâu?
Tuỳ mục đích: một năm phù hợp để theo dõi mục tiêu ngắn hạn, năm hay mười năm phù hợp cho những thay đổi lớn và kỷ niệm. Có thể viết nhiều lá với các mốc khác nhau.
Có cách nào gửi thư điện tử cho mình trong tương lai không?
Có. Một số dịch vụ cho phép hẹn giờ gửi email tới chính mình, như trang FutureMe hoạt động từ năm 2002. Nên chọn dịch vụ uy tín và không ghi thông tin nhạy cảm. Thư giấy và hộp thời gian cũng là lựa chọn tốt.